شاید تا الان واژه ی فیزیوتراپی رباتیک را نشنیده باشید. البته جای تعجب هم نیست چون روش های جدید درمانی معمولا بین افراد جامعه تا مدت ها ناشناخته می مانند. در یک تعریف کلی فیزیوتراپی رباتیک یک روش ویژه برای درمان ناتوانی های جسمی است. ناتوانی های جسمی که ممکن است افراد با آن مواجه شوند، هم می تواند حاصل اتفاقاتی چون سوانح رانندگی و هم ممکن است عوارض مربوط به یک بیماری باشد. پس در بیشتر موارد با عوارض ثانویه مواجه هستیم. اخیرا این روش درمانی به صورت موثری سبب بهبود وضعیت بیماران می شود. در این مقاله ما قصد داریم در مورد این روش بیشتر صحبت کنیم. در همین راستا موارد زیر را بررسی خواهیم کرد.
- توانبخشی رباتیک چیست؟
- توانبخشی رباتیک و سیستم واقعیت مجازی
- چه افرادی گزینه ی مناسبی برای درمان فیزیوتراپی رباتیک هستند؟
- آیا توانبخشی رباتیک برای اسپاسم موثر است؟
- مزایای این روش درمانی
- عملکرد ربات ها توانبخشی
توانبخشی رباتیک چیست؟
در این روش همانطور که از نام آن هم پیداست از دستگاه ها و یا به اصطلاح ربات ها برای درمان معضلات حسی و حرکتی استفاده می شود. تفاوت عمده و اصلی این روش با روش فیزیوتراپی عادی این است که در اینجا ربات ها وظیفه توانبخشی را دارند. این روش زمانی که اختراع شد، یکی از تحولات بزرگ در زمینه ی مهندسی پزشکی و تعامل ربات با انسان به شمار می رفت که هدف اصلی آن تسهیل پروسه ای فیزیوتراپی برای درمانگران، پزشکان و بیماران بود. در این روش ربات ها در بهبود عملکرد هایی چون تعادل ایستادن و راه رفتن به بیماران کمک می کنند. شاید تعاریف گفته شده در نظر شما آسان باشد ولی در واقعیت این تکنولوژی بسیار پیچیده است، زیرا در حقیقت این ربات ها با افراد کم توان در ارتباط هستند و در صورت بروز اشتباه باید سریع واکنش نشان دهند.
توانبخشی رباتیک و سیستم واقعیت مجازی
سیستم های واقعیت مجازی در وسایل مختلفی کاربرد دارند. یکی از کاربردهای آشنای آن ها استفاده از این تکنولوژی در بازی های کامپیوتری می باشد. جالب است که بدانید سیستم های واقعیت مجازی در فیزیوتراپی رباتیک هم کاربرد دارند و از این سیستم در جهت مدیریت بهتر حرکات حسی بیماران، تقویت ارتباط صحیح با بیماران و نظارت بر انجام درست حرکات استفاده کرد. شاید بهترین کاربرد این سیستم ها در این روش ایجاد فضایی جذاب برای بیماران باشد که در کنار آن بتوانند توانایی جسمی و حسی خود را تقویت کنند.
چه افرادی گزینه ی مناسبی برای درمان فیزیوتراپی رباتیک هستند؟
- افرادی که دچار فلج مغزی هستند. این روش در این افراد باعث جلوگیری از سفت شدن و تغییر شکل عضلات می شود. همچنین استفاده از این روش در این افراد سبب تسهیل حرکات ارادی می شود.
- افرادی که درگیر ضایعه ی نخاعی و نقایص تنگی کانال دیسک هستند. در این افراد تنگ بودن کانال نخاع سبب فشار به اعصاب اندام فوقانی یعنی نواحی دست ها و شانه ها می شود، این شرایط سبب کم شدن دامنه حرکتی این نواحی شده و سبب بروز دردهای عضلانی و عصبی می شود. برای این افراد روش های فیزیوتراپی به عنوان یک راه حل نجات بخش از این درد ها می تواند باشد.
- افرادی که دچار ضعف و سستی پس از جراحی هستند. انواع روش های جراحی نیازمند دوره های نقاهت متفاوتی است که در برخی موارد که جراحی ها بسیار تهاجمی هستند، افراد نیازمند دوره های نقاهت طولانی تری هستند و این موضوع سبب بروز ضعف ها و دردهای عضلانی می شود. استفاده از این روش فیزیوتراپی برای این افراد نیز می تواند سبب بهبود عوارض دوران نقاهت شود.
- افرادی که دچار عارضه ی فلج یک طرفه و یا دوطرفه بدن هستند. عارضه هایی چون شلی و سفتی بیش از حد برخی عضلات بدن سبب ایجاد سستی و دردهای عصبی در این افراد می شود. برای کاهش این علائم روش فیزیوتراپی می تواند کمک کننده و یا در برخی موارد سبب بهبود عملکرد این عضلات گردد.
آیا توانبخشی رباتیک برای اسپاسم موثر است؟
در ابتدا بهتر است بدانیم اسپاسم چیست؟ به طور کلی انقباض مداوم عضلات و سفتی آنها سبب ایجاد اسپاسم می شود. از نظر علمی آسیب های وارده به بخش های مغزی و نخاع که مسئول کنترل حرکات ارادی ما هستند، علت اصلی ایجاد اسپاسم در عضلات است. برای رفع این عارضه فیزیوتراپی رباتیک به عنوان درمان مکمل برای کاهش علائم اسپاسم عمل می کند. البته باید توجه داشت که در این موارد این روش فیزیوتراپی درمان جایگزین نبوده ولی تا حد قابل توجهی سبب بهبود شرایط بیماران می شود.
مزایای این روش درمانی
- طبق مطالعات انجام شده افرادی که از این روش فیزیوتراپی استفاده کرده اند نسبت به افرادی که از روش های سنتی استفاده می کنند ۳۴ درصد نتیجه بهتری را کسب کرده اند.
- درمانگران انسانی برای درک شرایط بیماران ناتوان جسمی و حرکتی نیاز به کمک دارند. این روش درمانی از طریق ارزیابی دقیق وضعیت بیماران می تواند به درمانگران و پزشکان کمک کند تا با بررسی دقیق لحظه به لحظه بیمار، حرکات درمانی موثر تری برای بیماران انجام شود.
- تعداد حرکات کمک کننده ای که توسط این روش انجام می شود حدود ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ حرکت در هر جلسه می باشد، این در حالی است که حرکات ثبت شده در حالت فیزیوتراپی عادی حدود ۳۲ تا ۸۰ حرکت است. به همین دلیل متخصصان ارتوپدی این روش را بسیار موثر تر از روش فیزیوتراپی عادی می دانند.
عملکرد ربات ها در توانبخشی
عملکرد ربات ها در این روش فیزیوتراپی شامل ۵ عملکرد می باشد:
- تمرینات فعال کمک کننده که بیمار دست خود را در الگویی از پیش تعیین شده حرکت می دهد.
- تمرینات فعال مقاومتی که بیمار حرکت های خود را با غلبه بر نیروی های مخالف انجام میدهد.
- تمرینات غیر فعال که در این حرکات بیمار به جلو هل داده می شود.
- تمرینات تطبیقی که در این تمرینات بیمار باید خود را با حرکات ناشناخته سازگار کند.
در آخر
فیزیوتراپی رباتیک یکی از روش های درمانی موثر در جهت بهبود نواقص حرکتی و حسی بیماران می باشد. این روش یکی از تحولات اخیر مهندسی پزشکی به شمار می رود که سبب تسهیل روش های درمانی حرکتی هم برای بیماران و هم درمانگران شده است. سیستم های واقعیت مجازی به کار رفته در این روش نیز سبب افزایش کارایی آن و ایجاد فضایی جذاب برای افراد ناتوان جسمی شده است.